Kho lạnh bảo quản vắc xin là hạng mục quyết định chất lượng của cả dây chuyền tiêm chủng. Vắc xin là sinh phẩm nhạy cảm nhiệt. Một lần lệch nhiệt độ ngoài ngưỡng cho phép có thể làm giảm hiệu lực mà cảm quan không phát hiện được. Vì vậy đây không phải một phòng lạnh thông thường. Đó là hệ thống gồm vỏ bao che cách nhiệt, cụm lạnh dự phòng, giám sát liên tục và hồ sơ thẩm định đầy đủ. Bài viết tổng hợp cách phân loại theo dải nhiệt độ và cấu tạo cốt lõi. Phần sau nói về yêu cầu giám sát, khung tiêu chuẩn và lộ trình nghiệm thu. AIRTECH THẾ LONG trình bày theo góc nhìn đơn vị thiết kế và thi công. Mục tiêu là giúp chủ đầu tư lập yêu cầu kỹ thuật trước khi mời thầu.

Kho lạnh bảo quản vắc xin là gì, phân loại theo dải nhiệt độ
Về bản chất, đây là buồng lạnh đi vào được. Kho lắp từ panel cách nhiệt tiền chế và cụm máy lạnh dạng split đóng gói sẵn. Tiêu chuẩn EN 16855-1:2017 định nghĩa nhóm kho lạnh đi vào được này. Nhiều bộ tài liệu quốc tế về dây chuyền lạnh đều tham chiếu tới nó.
Khác biệt lớn nhất so với tủ lạnh chuyên dụng không nằm ở nhiệt độ, mà ở quy mô và mức độ kiểm soát. Tủ lạnh chuyên dụng phục vụ điểm tiêm chủng với lượng vắc xin nhỏ. Kho lạnh phục vụ tuyến kho tổng, trung tâm phân phối hoặc bệnh viện lớn. Ở đó lượng hàng lớn và nhân viên phải vào trong để soạn hàng.
Phân loại thực tế dựa trên dải nhiệt độ mà nhà sản xuất vắc xin khuyến cáo. Phần lớn vắc xin đang lưu hành tại Việt Nam được công bố bảo quản ở điều kiện lạnh từ 2 đến 8 độ C. Một số loại cần đông lạnh, và có loại đòi hỏi âm sâu tới khoảng âm 70 độ C. Dải nhiệt quyết định độ dày panel, công suất lạnh và cả phương án thiết bị.
|
Dải nhiệt độ |
Nhóm sản phẩm thường gặp |
Thiết bị phù hợp |
Lưu ý vận hành |
|
+2 đến +8 độ C |
Phần lớn vắc xin và sinh phẩm y tế |
Kho lạnh dương, tủ lạnh chuyên dụng |
Ngưỡng phổ biến trong công bố đạt GSP |
|
Khoảng âm 15 đến âm 25 độ C |
Một số vắc xin cần đông lạnh |
Kho âm, tủ âm |
Kiểm soát dao động nhiệt khi xả đá |
|
Khoảng âm 70 độ C |
Vắc xin yêu cầu âm sâu |
Tủ âm sâu, thùng âm sâu |
Hiếm dùng dạng kho, ưu tiên tủ chuyên dụng |
|
+15 đến +25 độ C |
Bơm kim tiêm, dung môi hồi chỉnh, vật tư |
Kho mát hoặc kho thường |
Tách khỏi khu vực lạnh, tránh chiếm thể tích lạnh |
Luôn lấy hướng dẫn của nhà sản xuất từng vắc xin làm căn cứ cuối cùng. Bảng trên chỉ giúp khoanh vùng cấu hình kho ở bước lập chủ trương đầu tư.
Cấu tạo và thông số cốt lõi của vỏ kho, cụm lạnh
Vỏ kho dùng panel lõi PU hoặc PIR, hai mặt tôn mạ màu hoặc inox. Panel ghép bằng khóa camlock, các mối ghép được bắn keo kín để chặn ẩm xâm nhập vào lõi. Độ dày panel tăng theo mức nhiệt yêu cầu, kho âm luôn dày hơn kho dương. Phần sàn cần chịu được xe nâng tay và pallet, đồng thời không tạo cầu nhiệt với nền nhà.
Cửa kho là điểm thất thoát lạnh lớn nhất. Cấu hình thường dùng gồm cửa cách nhiệt, gia nhiệt khung chống đóng băng và van cân bằng áp. Khu vực mở cửa nhiều nên bổ sung màn nhựa hoặc rèm cắt gió. Chiếu sáng dùng đèn chống ẩm, có công tắc trong kho và chuông báo người bị kẹt.
Về phần lạnh, nguyên tắc quan trọng nhất là dự phòng. Nên chia tổng công suất thành hai cụm hoạt động luân phiên, mỗi cụm đủ tải khi cụm còn lại dừng. Dàn lạnh đặt sao cho luồng khí không thổi trực tiếp vào thùng vắc xin, tránh điểm quá lạnh cục bộ. Hệ xả đá, máng hứng và đường thoát nước ngưng phải có bẫy và dây gia nhiệt để không bị đóng băng.
Giá kệ bố trí cách tường, cách sàn và cách trần, chừa khoảng lưu thông khí theo thiết kế. Khi kho đặt trong nhà xưởng, cần tính cả tải nhiệt từ môi trường xung quanh. Đội kỹ thuật AIRTECH THẾ LONG thường tính đồng bộ vỏ kho với hệ thống thông gió HVAC của khu vực soạn hàng. Hai phần này ảnh hưởng lẫn nhau qua chênh áp và độ ẩm.

Giám sát nhiệt độ, cảnh báo và nguồn điện dự phòng
Một kho lạnh đạt yêu cầu phải chứng minh được nhiệt độ tại mọi vị trí lưu hàng, không chỉ tại màn hình điều khiển. Vì vậy cảm biến giám sát được đặt tại điểm nóng nhất và điểm lạnh nhất. Hai vị trí này xác định từ kết quả đo phân bố nhiệt độ. Thiết bị ghi dữ liệu phải còn hiệu lực hiệu chuẩn và ghi liên tục, không ghi tay theo giờ.
Hệ cảnh báo nên có nhiều cấp. Cấp một là đèn và còi tại chỗ. Cấp hai là tin nhắn hoặc cuộc gọi tới thủ kho và người phụ trách chuyên môn. Ngưỡng cảnh báo đặt sớm hơn ngưỡng giới hạn, để còn thời gian xử lý trước khi hàng ra khỏi dải cho phép.
Phần điện cần ba lớp bảo vệ. Máy phát điện với bộ chuyển nguồn tự động lo phần lạnh. Bộ lưu điện riêng giữ cho đầu ghi và bộ truyền tin không mất dữ liệu trong lúc chuyển nguồn. Cuối cùng là quy trình xử lý sự cố, ghi rõ ai làm gì trong bao lâu. Quy trình kèm phương án chuyển hàng sang thùng lạnh hoặc kho dự phòng.
Hai phép thử hay bị bỏ qua là thử mở cửa và thử mất điện. Phép thử mở cửa đo mức tăng nhiệt khi cửa mở theo kịch bản soạn hàng thực tế. Phép thử mất điện cho biết kho giữ được dải nhiệt trong bao lâu khi cụm lạnh dừng. Cả hai số liệu này nên đưa vào quy trình vận hành, vì chúng quyết định thời gian tối đa được phép mở cửa. AIRTECH THẾ LONG đề nghị chủ đầu tư yêu cầu nhà thầu ghi kết quả hai phép thử vào biên bản nghiệm thu.

Tiêu chuẩn và quy định cần đối chiếu
Khung pháp lý trong nước đặt trọng tâm vào thực hành tốt bảo quản thuốc. Khung quốc tế bổ sung phần thông số kỹ thuật và phương pháp thử cho chính cái kho.
-
Thông tư 36/2018/TT-BYT ngày 22/11/2018 của Bộ Y tế quy định Thực hành tốt bảo quản thuốc, nguyên liệu làm thuốc. Văn bản có hiệu lực từ ngày 10/01/2019. Thông tư 11/2025/TT-BYT đã sửa đổi, bổ sung một số nội dung. Cơ sở bảo quản vắc xin công bố phạm vi hoạt động theo văn bản này. Phạm vi thường ghi rõ điều kiện lạnh 2 đến 8 độ C. Xem toàn văn tại trang văn bản pháp luật.
-
Nghị định 104/2016/NĐ-CP quy định về hoạt động tiêm chủng, là căn cứ cho yêu cầu bảo quản tại tuyến tiêm chủng.
-
WHO PQS E001/LWICR01.1 là đặc tính kỹ thuật cho kho lạnh đi vào được cỡ lớn dùng bảo quản vắc xin, ban hành ngày 14/10/2020. Tài liệu nêu yêu cầu về vùng nhiệt độ, kết cấu panel, cửa và tường chung giữa các buồng. Tra cứu bản gốc trên cổng tiền đánh giá của WHO.
-
Giao thức kiểm tra kiểu E001/LWICR01.1-VP2.2 ngày 07/01/2022 mô tả các phép thử chấp nhận. Trong đó có phép thử chạy kèm đo phân bố nhiệt độ và phép thử mở cửa. Tài liệu còn có phụ lục về quy trình đo và tần suất đo. Bản gốc được công bố tại đây.
-
EN 16855-1:2017 đưa ra định nghĩa và phân loại cho kho lạnh đi vào được, dùng để thống nhất thuật ngữ trong hồ sơ thầu.
-
Phụ lục kỹ thuật của WHO về khu vực bảo quản có kiểm soát nhiệt độ nêu trình tự thẩm định. Trình tự gồm thẩm định lắp đặt, thẩm định vận hành và thẩm định hiệu năng.
Thực tế hồ sơ sẽ gọn hơn nếu chủ đầu tư viết thẳng các yêu cầu này vào bản yêu cầu kỹ thuật. Nhà thầu khi đó phải chứng minh bằng số liệu đo, không chỉ bằng catalogue thiết bị.
Giải pháp kho lạnh và phòng sạch y tế của AIRTECH THẾ LONG
AIRTECH THẾ LONG hoạt động trong lĩnh vực tư vấn, thiết kế, sản xuất và thi công. Các mảng chính gồm phòng sạch, phòng thí nghiệm, thiết bị y tế và hệ thống lọc khí. Với hạng mục bảo quản lạnh, phạm vi công việc gồm khảo sát hiện trạng và tính tải nhiệt theo dung tích hàng. Tiếp đó là thiết kế vỏ kho cùng phần cơ điện, lắp đặt và chạy thử. Khâu cuối gồm hỗ trợ hồ sơ nghiệm thu và bảo trì định kỳ.
Điểm cần phối hợp sớm là khu vực phụ trợ quanh kho. Phòng soạn hàng, khu vực nhận và xuất hàng đều cần kiểm soát bụi, chênh áp và nhiệt độ. Nếu không, mọi nỗ lực trong kho sẽ bị vô hiệu lúc mở cửa. Danh mục liên quan gồm thi công phòng sạch và thiết bị phòng sạch. Nhóm thiết bị hay dùng là hộp trung chuyển, buồng thổi khí và các cấp màng lọc khí.
Cách làm việc của AIRTECH THẾ LONG là chốt yêu cầu kỹ thuật và tiêu chí nghiệm thu trước. Cấu hình thiết bị được chọn sau đó. Nhờ vậy chủ đầu tư biết trước sẽ nhận được những biên bản nào khi bàn giao.

Lộ trình triển khai và nghiệm thu kho lạnh
Trình tự dưới đây áp dụng cho cả kho mới và kho cải tạo. Mỗi bước đều để lại một tài liệu, vì hồ sơ là phần được thanh tra kiểm tra nhiều nhất.
-
Lập bản yêu cầu kỹ thuật: dải nhiệt độ, dung tích hàng hiện tại và dự phóng, số lần mở cửa mỗi ngày, yêu cầu giám sát và cảnh báo.
-
Tính thể tích hữu dụng và tải nhiệt, từ đó ra công suất lạnh và phương án dự phòng.
-
Thiết kế và phê duyệt: bố trí giá kệ, vị trí dàn lạnh, tuyến điện, vị trí cảm biến dự kiến.
-
Thi công vỏ kho, cụm lạnh, điện động lực, hệ giám sát và máy phát dự phòng.
-
Thẩm định lắp đặt: đối chiếu thiết bị thực tế với thiết kế, thu thập hồ sơ xuất xứ và giấy hiệu chuẩn.
-
Thẩm định vận hành: chạy không tải, đo phân bố nhiệt độ, thử mở cửa, thử mất điện, thử cảnh báo.
-
Thẩm định hiệu năng: đo phân bố nhiệt độ khi có tải, chốt vị trí đặt cảm biến giám sát theo điểm nóng và điểm lạnh nhất.
-
Bàn giao kèm quy trình vận hành, đào tạo thủ kho, kế hoạch bảo trì và chu kỳ đo lại.
Những lỗi làm lệch dây chuyền lạnh
Phần lớn sự cố không đến từ thiết bị, mà đến từ cách dùng kho. Các lỗi dưới đây xuất hiện thường xuyên khi rà soát:
-
Xếp hàng chắn miệng gió dàn lạnh hoặc kê sát tường, sát sàn, làm mất đường lưu thông khí.
-
Chỉ có một cụm lạnh duy nhất, không có phương án chạy luân phiên.
-
Đặt cảm biến ở nơi thuận tay thay vì tại điểm nóng và điểm lạnh nhất đã đo được.
-
Thay đổi bố trí giá kệ hoặc tăng lượng hàng nhưng không đo lại phân bố nhiệt độ.
-
Dùng thiết bị ghi dữ liệu hết hiệu lực hiệu chuẩn, khiến toàn bộ số liệu mất giá trị.
-
Không có hồ sơ bảo trì định kỳ cho dàn nóng, dàn lạnh và gioăng cửa. Tham khảo cách tổ chức công việc này trong bài bảo trì thiết bị phòng sạch.
AIRTECH THẾ LONG khuyến nghị đưa danh mục trên thành biểu kiểm tra hằng tháng. Thủ kho ký biểu này và lưu cùng dữ liệu nhiệt độ.
Gửi yêu cầu
Hãy cho chúng tôi biết mong muốn của bạn. Chúng tôi sẽ liên hệ lại cho bạn ngay lập tức
Giải đáp nhanh cho chủ đầu tư
Kho lạnh bảo quản vắc xin có bắt buộc đạt GSP không? Cơ sở bảo quản vắc xin phải đáp ứng nguyên tắc Thực hành tốt bảo quản thuốc. Căn cứ là Thông tư 36/2018/TT-BYT, kèm công bố phạm vi bảo quản tương ứng. Phạm vi này thường ghi rõ điều kiện lạnh 2 đến 8 độ C.
Nên chọn kho lạnh hay tủ lạnh chuyên dụng? Hãy căn cứ thể tích hàng và tần suất soạn hàng. Lượng nhỏ tại điểm tiêm chủng phù hợp với tủ lạnh chuyên dụng. Lượng lớn ở kho tổng hoặc bệnh viện cần kho lạnh đi vào được, kèm dự phòng và giám sát tập trung.
Bao lâu phải đo lại phân bố nhiệt độ? Chu kỳ do cơ sở ấn định dựa trên đánh giá rủi ro và hướng dẫn tham chiếu. Ngoài chu kỳ đó, phải đo lại sau khi sửa chữa lớn, thay cụm lạnh hoặc thay đổi bố trí hàng hóa.
Mất điện kéo dài thì xử lý thế nào? Dựa vào thời gian giữ nhiệt đã đo trong phép thử mất điện. Nếu vượt thời gian đó mà chưa có điện, hãy chuyển hàng sang thùng lạnh hoặc kho dự phòng. Sự cố phải được ghi nhận để đánh giá chất lượng lô hàng.
Chốt lại cho chủ đầu tư và thủ kho
Kho lạnh bảo quản vắc xin chỉ đạt yêu cầu khi hội đủ ba yếu tố. Thứ nhất là vỏ kho và cụm lạnh có dự phòng thực sự. Thứ hai là giám sát liên tục kèm cảnh báo nhiều cấp và nguồn điện thay thế. Thứ ba là hồ sơ thẩm định, đo phân bố nhiệt độ và bảo trì được duy trì đầy đủ. Thiếu một yếu tố, rủi ro sẽ chuyển sang chất lượng vắc xin. Nếu cần rà soát hiện trạng hoặc lập yêu cầu kỹ thuật cho dự án mới, hãy liên hệ. Đội kỹ thuật AIRTECH THẾ LONG sẽ khảo sát và tư vấn phương án phù hợp.
CÔNG TY CỔ PHẦN AIRTECH THẾ LONG
Hotline: 0915.283.960 - 0915.283.043 | Tel: 024.3873.7717
Email: info@thelong.com.vn | Zalo: 0915283960
Website: thietbiphongsach.vn | Trụ sở: Số 144 Phố Việt Hưng, Tổ 3, P. Việt Hưng, Hà Nội